Windmobile
Kleinwindrad mit Windfahne vor blauem Himmel
20+ Joer Windmobile · 2005 – 2026

Mobile Energie fir jidereen!

Seit 2005 bauen Schülerinnen und Schüler des Lycée Technique d'Ettelbruck Windräder, Windkanäle und Experimente und bringen sie zu Kindern in ganz Luxemburg.

Zënter 2005 bauen d'Schülerinnen a Schüler vum Lycée Technique d'Ettelbruck Wandmillen, Wandkanäl an Experimenter a bréngen se bei Kanner a ganz Lëtzebuerg.

Since 2005, students at the Lycée Technique d'Ettelbruck have been building wind turbines, wind tunnels and experiments, and taking them to children all over Luxembourg.

~8.000Kinder und Jugendliche erreicht (geschätzt)Kanner a Jugendlecher erreecht (geschat)children and young people reached (estimate)
~60Lehrkräfte und MitarbeitendeEnseignanten a Mataarbechterteachers and staff involved
~20Fachbereiche beteiligtFächer mat dobäisubject areas involved
20+Jahre, seit 2005Joer, zënter 2005years, since 2005
FNR Award 2017

FNR Award für Guy Putz und Will ReiterFNR Award fir de Guy Putz an de Will ReiterFNR Award for Guy Putz and Will Reiter

2017 erhielten Guy Putz und Will Reiter den FNR Award des Fonds National de la Recherche für ihre Arbeit mit Windmobile. Der Film des FNR zeigt, wie Schüler für Schüler Energie erklären.

2017 kruten de Guy Putz an de Will Reiter den FNR Award vum Fonds National de la Recherche fir hir Aarbecht mat Windmobile. De Film vum FNR weist, wéi Schüler fir Schüler Energie erklären.

In 2017 Guy Putz and Will Reiter received the FNR Award from the Luxembourg National Research Fund for their work with Windmobile. The FNR film shows students explaining energy to students.

Zur Meldung des FNRBei d'Meldung vum FNRFNR announcement →

Video © FNR.lu
Das Projekt

Ein Windrad, das man mitnehmen kann

Die Idee entstand 2005 aus der Travail de Candidature von Guy Putz über kleine Windkraftanlagen: ein mobiles Windrad auf einem Anhänger, das überall Strom liefert, langfristig auch als Energiestation für Krisengebiete.

Gestartet mit zwei Klassen (Elektrotechnik und Commerce), ist Windmobile heute ein freiwilliges, fächerübergreifendes Projekt. Daraus sind Abschlussprojekte der Techniker, Lehrplaninhalte, die Sektion Sciences Environnementales und internationale Partnerschaften entstanden.

Unser Prinzip: Schüler für Schüler. Was die Jugendlichen am LTEtt bauen, erklären sie anschließend selbst den Kindern in den Grundschulen.

De Projet

Eng Wandmillen, déi een mathuele kann

D'Iddi ass 2005 aus der Travail de Candidature vum Guy Putz iwwer kleng Wandkraaftanlagen entstanen: eng mobil Wandmillen op engem Unhänger, déi iwwerall Stroum liwwert, op laang Siicht och als Energiestatioun fir Krisegebidder.

Ugefaange mat zwou Klassen (Elektrotechnik a Commerce), ass Windmobile haut e fräiwëllege Projet iwwer vill Fächer ewech. Doraus sinn Ofschlossprojete vun den Techniker, Inhalter fir de Programm, d'Sektioun Sciences Environnementales an international Partnerschaften entstanen.

Eise Prinzip: Schüler fir Schüler. Wat d'Jugendlecher am LTEtt bauen, erkläre se duerno selwer de Kanner an de Grondschoulen.

The project

A wind turbine you can take with you

The idea was born in 2005 from Guy Putz's Travail de Candidature on small wind turbines: a mobile wind turbine on a trailer that supplies power anywhere, and in the long run could serve as an energy station for crisis regions.

Started with two classes (electrical engineering and commerce), Windmobile is now a voluntary, cross-curricular project. It has led to technician final projects, curriculum content, the Environmental Sciences section and international partnerships.

Our principle: students teaching students. What young people build at the LTEtt, they then explain themselves to children in primary schools.

Gegründet vonGegrënnt vumFounded by Joëlle Rinnen & Guy Putz Richard Anner Will Reiter (seitzëntersince 2009) Pol Medernach (Schüler 2008/09, heute im LeitungsteamSchüler 2008/09, haut an der Leedungstudent in 2008/09, now co-lead)
Schülergruppe vor dem mobilen Windrad auf dem Anhänger
Projekt „Windmobile“ des Lycée Technique d'EttelbruckProjet „Windmobile“ vum Lycée Technique d'EttelbruckThe “Windmobile” project of the Lycée Technique d'Ettelbruck

Wer, was ist Windmobile?Wien, wat ass Windmobile?

Der Text der bisherigen Startseite, unverändert (Stand ca. 2014; aktuelle Zahlen oben).Den Text vun der fréierer Startsäit, onverännert (Stand ongeféier 2014; aktuell Zuelen uewen).

Projekt „Windmobile“ des Lycée Technique d‘Ettelbruck
Wer, was ist „Windmobile“?
Projet „Windmobile“ vum Lycée Technique d‘Ettelbruck
Wien, wat ass „Windmobile“?

Die Idee des Projektes wurde im April 2005 geboren. Vorreiter war die „Travail de Candidature“ von Herrn Guy Putz, in der er das Thema „Einsatzpotentiale von Kleinwindkraftanlagen in dezentralen Versorgungsstrukturen“ behandelte. Daraus entstand ziemlich schnell der Wunsch, ein Projekt mit Kleinwindrädern im Lycée Technique d‘Ettelbruck auszuarbeiten. Die Besonderheit des Projekts sollte darin bestehen selbst eine mobile Windmühle herzustellen. Unter der Mitarbeit von Frau Joëlle Rinnen konkretisierte sich die Idee zügig und wurde zu einem interdisziplinären Projekt am LTEtt erhoben. D'Iddi vum Projet ass am Abrëll 2005 entstanen. Virreider war d'„Travail de Candidature“ vum Här Guy Putz, an där hien d'Thema „Asazméiglechkeete vu klenge Wandkraaftanlagen an dezentrale Versuergungsstrukturen“ behandelt huet. Doraus ass séier de Wonsch entstanen, e Projet mat klenge Wandmillen am Lycée Technique d‘Ettelbruck auszeschaffen. D'Besonnesch vum Projet sollt sinn, selwer eng mobil Wandmillen ze bauen. Mat der Hëllef vun der Madame Joëlle Rinnen ass d'Iddi séier konkret ginn an zu engem interdisziplinäre Projet am LTEtt ginn.

Zu Beginn des Schuljahres 2005/06 startete das Projekt unter der Leitung von Joëlle Rinnen, Richard Anner und Guy PUTZ mit zwei Klassen: eine Elektrikerklasse (T2EE) sowie eine Commerce-Klasse (T2CM2) arbeiteten regelmäßig an dem Projekt, das einige wesentliche Ziele verfolgte. Hauptidee des Projektes ist und bleibt die Sensibilisierung zum Einsparen von Energie. Daneben geht es den Leitern des Projektes jedoch auch darum, eine Plattform für Schüler und Lehrer gleichermaßen zu schaffen, die es ihnen ermöglicht gemeinsam und bestenfalls fächerübergreifend an einem konkreten Projekt zu arbeiten. Doch auch der technische Aspekt soll nicht vernachlässigt werden: die Entwicklung einer mobilen Windkraftanlage, die es ermöglicht, Energie zu erzeugen und zudem in der Lage ist, Wetterdaten eigenständig zu erfassen und zu messen. Ein Ziel, das auf lange Sicht angestrebt werden könnte, ist zudem der mögliche Einsatz eines Prototyps in Krisengebieten.Am Ufank vum Schouljoer 2005/06 ass de Projet ënner der Leedung vun der Joëlle Rinnen, dem Richard Anner an dem Guy PUTZ mat zwou Klasse gestart: eng Elektrikerklass (T2EE) an eng Commerce-Klass (T2CM2) hu reegelméisseg um Projet geschafft, dee puer wichteg Ziler hat. D'Haaptiddi vum Projet ass a bleift, fir d'Energiespueren ze sensibiliséieren. Nieftdeem geet et de Leeder vum Projet awer och drëm, eng Plattform fir Schüler a Proffe gläichzäiteg ze schafen, op där se zesummen a am beschte Fall iwwer d'Fächer ewech un engem konkrete Projet schaffe kënnen. Mä och den technesche Volet soll net ze kuerz kommen: d'Entwécklung vun enger mobiller Wandkraaftanlag, déi Energie produzéiere kann an ausserdeem eegestänneg Wiederdaten erfaassen a moosse kann. En Zil, dat een op laang Siicht kéint ustriewen, ass ausserdeem de méiglechen Asaz vun engem Prototyp a Krisegebidder.

Die eben angeführten Ziele wurden während des Projektes immer wieder überarbeitet und um weitere ergänzt. So wurde im Laufe der Zeit beispielsweise eine eigene Windmühle entwickelt und das Projekt um einen kleinen Windkanal zum Experimentieren erweitert.Déi Ziler, déi elo genannt goufen, goufen am Laf vum Projet ëmmer nees iwwerschafft an ëm anerer ergänzt. Esou gouf mat der Zäit zum Beispill eng eege Wandmillen entwéckelt an de Projet ëm e klenge Wandkanal fir Experimenter erweidert.

549073_366960656738705_1246744664_n      1044263_383626491738788_1563757187_n

Windmobile war und ist Auftraggeber diverser Abschlussprojekte für die Abschlussklasse der Technikerausbildung sowie für die 12. Klasse der Technikerausbildung. Daraus entstanden z.B. ein Fahrrad zur Stromerzeugung sowie eine elektrische Windnachführung einer Kleinwindanlage.Windmobile war an ass Optraggeber fir verschidden Ofschlossprojete vun der Ofschlossklass vun der Technikerausbildung an och vun der 12. Klass vun der Technikerausbildung. Doraus sinn z. B. e Vëlo fir Stroum ze produzéieren an eng elektresch Ausriichtung no dem Wand fir eng kleng Wandmillen entstanen.

10153803_481581808609922_258088682_n

Seit dem Jahre 2009 wird das Projekt von Will Reiter und Guy Putz geleitet und hat sich zu dem gewünschten fächerübergreifenden Projekt entwickelt. Insgesamt waren seit dem Jahre 2005 etwa 20 verschieden Fachbereiche und mehr als 50 verschiedene Lehrer oder Mitarbeiter des LTEtt mit eingebunden. Viel beeindruckender aber ist die Zahl der Schüler/Kinder die am Projekt teilgenommen haben. Insgesamt haben seit dem Jahre 2005 etwa 1500 Schüler/Kinder am Projekt teilgenommen, diese Zahl beinhaltet etwa 200 Schüler die wöchentlich am Projekt teilgenommen haben und die restlichen 1300 Teilnehmer sind Schüler/Kinder, die während Veranstaltungen wie etwa C-Days im LTEtt oder der Projektaktivität „Windmobile@school“ teilnahmen.Zënter dem Joer 2009 gëtt de Projet vum Will Reiter an dem Guy Putz geleet an huet sech zu deem gewënschte Projet iwwer d'Fächer ewech entwéckelt. Insgesamt waren zënter 2005 ongeféier 20 verschidde Fachberäicher a méi wéi 50 verschidde Proffen oder Mataarbechter vum LTEtt matagebonnen. Vill méi beandrockend ass awer d'Zuel vun de Schüler/Kanner, déi um Projet deelgeholl hunn. Insgesamt hunn zënter 2005 ongeféier 1500 Schüler/Kanner um Projet deelgeholl; dovun hunn ongeféier 200 Schüler all Woch um Projet matgeschafft, an déi aner 1300 Participante si Schüler/Kanner, déi bei Evenementer wéi de C-Days am LTEtt oder bei der Projetsaktivitéit „Windmobile@school“ derbäi waren.

IMG_0904  IMG_0822     1379699_415567238544713_1883553387_n   1390516_415561631878607_157208035_n

Das Projekt Windmobile hat seit dem Jahre 2010 ebenfalls eine Zusammenarbeit mit der Universität Luxemburg und ermöglichte somit 4 Studenten deren Abschlussarbeit im Rahmen des Projekts Windmobile zu gestalten. Weitere Projekte die im Rahmen von Bachelor Arbeiten erledigt werden sollen sind in Planung.De Projet Windmobile schafft zënter dem Joer 2010 och mat der Universitéit Lëtzebuerg zesummen an huet doduerch 4 Studenten erméiglecht, hir Ofschlossaarbecht am Kader vum Projet Windmobile ze schreiwen. Weider Projeten, déi am Kader vu Bachelor-Aarbechte gemaach solle ginn, sinn a Planung.

Windmobile entwickelte sich zu einem festen Bestandteil der außerschulischen Projekte des Lycée Technique Ettelbruck und tritt besonders hervor durch seine diversen Unterprojekte wie etwa:Windmobile ass zu engem feste Bestanddeel vun den ausserschoulesche Projete vum Lycée Technique Ettelbruck ginn a fält besonnesch op duerch seng verschidden Ënnerprojeten, wéi zum Beispill:

mobile Windkraftanlagemobil Wandkraaftanlag

WindkanalWandkanal

StromfahradStroumvëlo

Windmobile@school

Windpower@LTEtt

LernstationenLéierstatiounenLearning stations

Alles von Schülern gebaut, alles im EinsatzAlles vu Schüler gebaut, alles am AsazAll built by students, all in use

Mit diesen Stationen machen wir Energie begreifbar, vom Précoce bis zur Uni.Mat dëse Statioune maache mir Energie begräifbar, vum Précoce bis op d'Uni.With these stations we make energy tangible, from pre-school to university.

Aufbau der Photovoltaik am mobilen Windrad
seitzëntersince 2007

Mobiles WindradMobil WandmillenMobile wind turbine

Windrad mit Teleskopmast auf einem Anhänger, dazu 260 W Photovoltaik, Batteriespeicher, Wetterstation und Messsystem.

Wandmille mat Teleskopmast op engem Unhänger, dozou 260 W Photovoltaik, Batterien, Wiederstatioun a Moosssystem.

Wind turbine with a telescopic mast on a trailer, plus 260 W of solar panels, battery storage, a weather station and a measuring system.

TechnikTechnikTechnical details

Teleskopmast pneumatisch ausfahrbar (24-V-Kompressor), 24-V-Bordnetz mit Gel-Batterien, Wechselrichter 750 W, Messung mit NI-DAQ und Industrie-PC. Mit der Uni Luxemburg wurden 2010–2012 Standorte auf ihren Windertrag geprüft.

Teleskopmast pneumatesch erausfuerbar (24-V-Kompressor), 24-V-Bordnetz mat Gel-Batterien, Wiesselriichter 750 W, Messung mat NI-DAQ an Industrie-PC. Mat der Uni Lëtzebuerg goufen 2010–2012 Standuerter op hire Wandertrag gepréift.

Pneumatic telescopic mast (24 V compressor), 24 V on-board grid with gel batteries, 750 W inverter, measurement with NI-DAQ and an industrial PC. With the University of Luxembourg, sites were tested for wind yield in 2010–2012.

Mehr erfahrenMéi gewuer ginnLearn more →
Windkanal mit Testrotor im Labor
seitzëntersince 2007

WindkanäleWandkanälWind tunnels

Welches Windrad ist das beste? Kinder messen Anlaufgeschwindigkeit und Leistung von 2-, 3- und 6-Blatt-Rotoren, Savonius-, C- und H-Rotor.

Wéi eng Wandmillen ass déi bescht? D'Kanner moossen Ulafgeschwindegkeet a Leeschtung vun 2-, 3- a 6-Blat-Rotoren, Savonius-, C- an H-Rotor.

Which turbine is best? Children measure the start-up speed and power of 2-, 3- and 6-blade rotors, Savonius, C and H rotors.

AblaufOflafHow it works

Versuch 1: Ab welcher Windgeschwindigkeit dreht sich der Rotor? Versuch 2: Wie viel Strom liefert er bei fester Windgeschwindigkeit? Die Steuerung baute eine 12. Klasse der Techniker im Fach ENVIE.

Versuch 1: Vu wéi enger Wandgeschwindegkeet un dréint de Rotor? Versuch 2: Wéi vill Stroum liwwert e bei enger fixer Wandgeschwindegkeet? D'Steierung huet eng 12. Klass vun den Techniker am Fach ENVIE gebaut.

Test 1: at what wind speed does the rotor start turning? Test 2: how much power does it deliver at a fixed wind speed? The control unit was built by a 12th-year technician class in the subject ENVIE.

Mehr erfahrenMéi gewuer ginnLearn more →
Schülerin auf dem Stromfahrrad
seitzëntersince 2008

StromfahrradStroumvëloPower bike

Spüren, wie mühsam Energie aus Muskelkraft ist: Je mehr Lampen eingeschaltet sind, desto schwerer wird das Treten.

Spieren, wéi schwéier Energie aus Muskelkraaft ass: Wat méi Luuchten u sinn, wat méi schwéier gëtt d'Trëppelen.

Feel how hard it is to make energy with your muscles: the more lamps are switched on, the harder it gets to pedal.

TechnikTechnikTechnical details

Ein altes Fitnessrad mit Generator, Schaltpult und Anzeige für Strom, Spannung, Leistung und Trittfrequenz, entwickelt in Abschlussprojekten der Klassen T2EE und T3EE.

En aale Fitnessvëlo mat Generator, Schaltpult an Uweisung fir Stroum, Spannung, Leeschtung an Trëppelfrequenz, entwéckelt an Ofschlossprojete vun de Klassen T2EE an T3EE.

An old exercise bike with a generator, switch panel and a display for current, voltage, power and cadence, developed in final projects of the T2EE and T3EE classes.

Mehr erfahrenMéi gewuer ginnLearn more →
Der C-Rotor vor dem LTEtt, mit Will Reiter, Pol Medernach und Guy Putz
seit 2014 · Schulhof seit 2023zënter 2014 · Schoulhaff zënter 2023since 2014 · schoolyard since 2023

C-Rotor

Vertikales Windrad mit selbst gebautem Generator, 2024 neu aus Carbonfaser gefertigt, ausgelegt auf etwa 60 W bei 10 m/s.

Vertikal Wandmille mat selwer gebaute Generator, 2024 nei aus Carbonfaser gebaut, ausgeluecht op ongeféier 60 W bei 10 m/s.

Vertical-axis turbine with a self-built generator, rebuilt from carbon fibre in 2024, designed for about 60 W at 10 m/s.

Mehr erfahrenMéi gewuer ginnLearn more →
Selbst gebauter Generator eines Piggott-Windrads mit Spulen
seitzëntersince 2016

Piggott-WindräderPiggott-WandmillenPiggott turbines

Kleinwindräder nach Hugh Piggott, gebaut von einer 9. Klasse und mit Studierenden der Uni Luxemburg.

Kleng Wandmillen nom Hugh Piggott, gebaut vun enger 9. Klass a mat Studente vun der Uni Lëtzebuerg.

Small wind turbines designed by Hugh Piggott, built by a 9th-year class and with students from the University of Luxembourg.

Windrad auf dem Dach des LTEtt
seitzëntersince 2010

Windrad auf dem Dach & WetterstationWandmillen um Daach & WiederstatiounRooftop turbine & weather station

Eine 1,7-kW-Anlage speist auf dem LTEtt-Dach ins Netz ein; die Davis-Wetterstation liefert die Winddaten dazu.

Eng 1,7-kW-Anlag um Daach vum LTEtt speist an d'Netz an; d'Davis-Wiederstatioun liwwert d'Wanddaten dozou.

A 1.7 kW turbine on the LTEtt roof feeds into the grid; a Davis weather station supplies the wind data.

Mehr erfahrenMéi gewuer ginnLearn more →
Windmobile @ School

Wir kommen in Ihre SchuleMir kommen an Är SchoulWe come to your school

Ein Projekttag mit Lernstationen rund um Wind, Sonne und Energie, geleitet von unseren Schülerinnen und Schülern.E Projetsdag mat Statioune ronderëm Wand, Sonn an Energie, geleet vun eise Schülerinnen a Schüler.A project day with learning stations on wind, sun and energy, run by our own students.

  1. Wie entsteht Wind? Versuch mit Kerzen und Temperaturfühlern
  2. Wéi entsteet Wand? Versuch mat Käerzen an Temperaturfühler
  3. Where does wind come from? Experiment with candles and temperature sensors
  4. Stromfahrrad: Energie am eigenen Leib erfahren
  5. Stroumvëlo: Energie um eegene Läif spieren
  6. Power bike: feel energy with your own legs
  7. Windkanal: das beste Windrad finden
  8. Wandkanal: déi bescht Wandmill fannen
  9. Wind tunnel: find the best turbine
  10. Mobiles Windrad & Wetterstation: Windrichtung, Windstärke, Solarstrom
  11. Mobil Wandmill & Wiederstatioun: Wandrichtung, Wandstäerkt, Solarstroum
  12. Mobile turbine & weather station: wind direction, wind speed, solar power
  13. Zum Mitnehmen: ein eigenes Papierwindrad basteln
  14. Fir mat heem: eng eege Pabeierwandmill bastelen
  15. To take home: make your own paper windmill

Bisher u. a. inBis elo ënner anerem zuSo far in places such as Heiderscheid, Weiswampach, Gilsdorf, Ettelbruck, Troisvierges, Hosingen, Colmar-Berg, Diekirch, Groussbus, MUDAM, Science Festival, Rock-a-Field.

Mehr zu Windmobile @ School →Méi iwwer Windmobile @ School →

Grundschulkinder basteln Papierwindräder
Aktuell · Schuljahr 2026/27Aktuell · Schouljoer 2026/27News · school year 2026/27

20+ Joer Windmobile

„Mir bauen d'Zukunft mam Wand“

Instagram · @windmobileltett

Windmobile auf InstagramWindmobile op InstagramWindmobile on Instagram

QR-Code zu Instagram @windmobileltett

@windmobileltett
QR-Code scannen oder hier klicken:QR-Code scannen oder hei klicken:Scan the QR code or click here:

Folge uns auf InstagramAbonnéiert eis op InstagramFollow us on Instagram
GeschichteGeschichtHistory

Vom Anhänger zur PlattformVum Unhänger zur PlattformFrom trailer to platform

MeilensteinMeilesteenMilestone AuszeichnungAuszeechnungAward GebautGebautBuilt Workshops InternationalInternationalInternational Schule & LehrplanSchoul & ProgrammSchool & curriculum

    Geschichte auf eigener Seite →Geschicht op enger eegener Säit →

    Auszeichnungen & PartnerAuszeechnungen & PartnerAwards & partners

    Gemeinsam mit vielenZesumme mat villeTogether with many

    FNR Award2017, Guy Putz & Will Reiter Prix Nova Naturstroum2006–2009, 2014, 2016 Université du LuxembourgAbschlussarbeiten seit 2010Ofschlossaarbechten zënter 2010theses since 2010 GDS 2 SindelfingenErasmus seitzëntersince 2017 Erasmus+Praktika in Portugal seit 2016Stagen a Portugal zënter 2016internships in Portugal since 2016 Sektion GSE am LTEttSektioun GSE am LTEttGSE section at LTEttSciences Environnementales, 2018

    Presseartikel & AuszeichnungenPressartikelen & AuszeechnungenPress & awards · Team · Archiv der alten WebsiteArchiv vun der aler WebsäitArchive of the old website: Technik, Konferenz 2016, Projektwoche-Blog, Teams 2005–2016, Presse.Technik, Konferenz 2016, Projetswoch-Blog, Teams 2005–2016, Press.technical docs, 2016 conference, project week blog, teams 2005–2016, press.

    KontaktKontaktContact

    Mitmachen, anfragen, unterstützenMatmaachen, ufroen, ënnerstëtzenJoin in, ask, support

    Ob Workshop in Ihrer Schule, Abschlussprojekt, Partnerschaft oder Sponsoring: Schreiben Sie uns.

    Ob Workshop an Ärer Schoul, Ofschlossprojet, Partnerschaft oder Sponsoring: Schreift eis.

    Whether it's a workshop at your school, a final project, a partnership or sponsorship: get in touch.

    kontakt@windmobile.site

    Projet Windmobile

    E Projet am Lycée Technique d'EttelbruckEin Projekt am Lycée Technique d'EttelbruckA project at the Lycée Technique d'Ettelbruck
    71, avenue Salentiny
    L-9080 Ettelbruck

    QR-Code zu Instagram @windmobileltett

    Instagram: @windmobileltett
    Facebook: windmobileltett